Pentagon’dan Dumanı Üzerinde Sipariş Var!

Pentagon’dan Dumanı Üzerinde Sipariş Var!
06 Nisan 2005, BABÜRce Zafer BABÜR


Pentagon özellikle dünyanın tüm konuşma dillerini anında tercüme edecek ve yazılı hale getirecek sistemler arayışındaymış (projenin kod adı sert rüzgar) yani Speech to Text yazılımları arıyormuş. Kimi yazılım devlerine de tüm dillerde yazabilecek yazılımlar geliştirmesi önerisinde bulunuyorlarmış.
Kiminin çılgınlık dediği bir durum sözkonusu. Malum her telefon konuşmasını kaydedip dinlemek gereksiz çöp yığını oluşturmak ama şüphelilerin telefonunu dinleyip bundan bilgi çıkarmak ise ciddi bir entelajans işi ve de analistlerin görevi.
TV yayınlarından, radyo dalgalarından, telefon konuşmalarından (VoIP biçilmiş kaftan), internet üzerindeki konuşmalardan veri toplamaya çalışacaklar. Uydu üzerinden yayın işleri daha basitleştiriyor. Istasyon şeflerinin işleri daha kolaylaşıyor sanırım. Mart ayında bu istemini ciddi ciddi ifade eden Dışişleri bir donanım arayışı içinde olduğunu belirtmiş, Başkan Bush’a sunduğu raporda da detaylarını sunmuş. Örneğin Arapça yayın yapan radyonun yayını anında bu sistemden geçirilip İngilizceye çevirilecek daha sonra algorithmaları kullanan sistem sahadaki erin bile bu bilgiden yararlanıp çabuk karar alabileceği bir yapıyı sunacakmış
Davulun sesi uzaktan hoş geliyor, bu sistemi bugünden yarına yapmak o kadar kolay değil. Özellikle çalıştığım bir konu olduğundan aksan farklarını sistemin algılaması “fat” yazılımları oluşturuyordu ki bu da gücü yüksek donanımları gerektiriyordu. Günümüzde İngilizce, Almanca gibi batı dillerinde “speech recogniton” kontrollü ortamlarda bile (haber spikerleri) 10 kelimeden 9 unu algılayabiliyor. Yazılımın güvenirliği doğal konuşma ortamlarında ise ciddi anlamlarda düşüyor. Hele birbirini iyi tanıyan iki kişinin konuşmasını düşünün, bir de bunlar arasında kuş dili konuşuyorlarsa gel de çık işin içinden. Pentagon’un istemi ise halen %95 güvenirlik.
Tabi böylesi bir yazılım için MicroSoft un artık o dilde kaç adet satarım diye bir bakış açısı olmayacak. Dünyanın bir çok ülkesindeki dillerde yazılım üretmesi istenebilir. Lazca Word, Zazaca Word, Kürtçe Word yakında piyasada olur mu dersiniz?
Yıllar öncesinde Digital Ispanyolca-İngilizce için bu sistemi geliştirmişti. Ardından on-the-fly tercüme işi ile Telekom operatörleri ilgilendiler. Biz de MSM de iken Delphi ile GeVeZe diye bir proje hazırlamıştık, sanırım bizim yazılımı raftan indirip incelemek zamanı geldi galiba. Lehçe, ağız, aksan bu işin içine girecek dilbilimciler ve programcılar bir süre birlikte çalışacaklar gibi görünüyor.